Gospodarka planowa jako wzór
Europa z kryzysu finansowego weszła na tory kryzysu związanego z długami, Chiny jednak przeżywają rozkwit. Ze swoją pragmatyczną gospodarką planową kraj ten stał się wzorem dla nowej generacji menadżerów.

    W wydaniu MTMaktuell 2/2005 można było w tym miejscu przeczytać: Chiny kierują przykładowo swoim wzrostem za pomocą pieniędzy i w obecnej sytuacji twierdzą, że wzrost wynoszący niecałych dziesięć procent jest możliwy do opanowania. Oferta towarów i usług w tym kraju jest tworzona zgodnie z tą ilością pieniędzy – równowaga między ofertami jest tu kształtowana za sprawą mechanizmów gospodarki rynkowej – oferta i popyt.
    Już w MTMaktuell 1/2007 inżynier (Henry Ford) skierował następujące pytanie do teoretyka ekonomii i ekonomisty (Milton Friedman):
    Henry: O co już zawsze chciałem Cię spytać, czemu społeczeństwo w ogóle się zadłuża, robi długoterminowe długi? Rozumiem to w przypadku przedsiębiorcy: mam pomysł na biznes i z moją siłą przebicia, moimi referencjami i moim zabezpieczeniem idę na rynek kapitałowy. Tam są ci, którzy mogą udostępnić mi kapitał – często są to banki – i którzy oceniają moją koncepcję porównując ją z pomysłami moich kolegów i następnie podejmują ryzyko, aby przynajmniej jednemu z nas zaufać swoje pieniądze. Odsetki są w tym wypadku wynagrodzeniem za ich gotowość do poniesienia ryzyka. Jeśli pomysł jest dobry, wszystko kończy się pomyślnie. Przedsiębiorca spłaca kredyt i ponad to uzgodnione wcześniej odsetki. Nie rzadko jednak okazuje się, że jest to zły produkt, nieodpowiedni czas lub złe miejsce. Przedsiębiorca traci wtedy swój cały wkład (wiarygodność, dobrą reputację i majątek) a ten, kto zaoferował mu kapitał, swoje pieniądze. Jeśli ten ostatni chce przeżyć, odsetki z innych jego przedsięwzięć powinny być w stanie pokryć straty. Lecz dlaczego społeczeństwo się zadłuża?
    Dziś oboje podejmą swą rozmowę z 2007 r. – w ostatnich tygodniach i miesiącach zyskała ona bowiem kontrowersyjne, aktualne kulisy.
    Henry: No dalej Milton, także gdy coraz wyraźniejszym się staje, ze Twój cech nie potrafi stworzyć sensownego obiegu pieniędzy: na temat „długów publicznych” musimy jeszcze raz porozmawiać. Jeszcze wtedy ścigałem Cię tą oto wypowiedzią:
    „Sposób funkcjonowania Państwa na rynku kapitałowym niszczy przedsiębiorcom jedynie ceny. Ja sam jako dawca kapitału chętniej pożyczyłbym coś Państwu, aniżeli pojedynczemu przedsiębiorcy. W pierwszym przypadku mam przecież o wiele wyższe zabezpieczenia, ponieważ wszyscy obywatele z dziećmi i wnuczkami ręczą za długi.“
    W maju tego roku podobał mi się poza tym znów Pan Ackermann (przyp. tłum. menadżer banku) ze swoimi luźnymi wypowiedziami u Maybrit Illner (przyp. tłum. prowadzi program telewizyjny o charakterze pogadanek politycznych), że nie jest pewny, czy Grecja kiedykolwiek będzie w stanie spłacić swoje długi. Jak już było zresztą często, gdy w przeszłości obrywał za takie wypowiedzi, również tym razem jest w tym wiele prawdy.
    Milton: Tak oczywiście, wystarczy, ze spojrzysz na niemieckie długi państwowe:
    Urosły one w sposób ciągły od 1960 r.: nawet w roku 2000, gdy tamtejszy minister finansów Hans Eichel miał oryginalny pomysł, aby zlicytować licencje UMTS ( z ang. Universal Mobile Telecommunications System, z pol. Uniwersalny System Telekomunikacji Ruchomej ) i zostało wtedy dodatkowo zgarniętych prawie 51 mlrd niemieckich marek, nie doszło do spłaty. Nie zostały wtedy jednak zaciągnięte żadne nowe długi i uznano to za całkowity sukces. A teraz Grecy mają zaoszczędzić do 2013 r. około 30 mlrd euro. Przy całkowitych długach wynoszących 300 mlrd euro oznacza to dla Greków tylko to, że od 2014 r. nie mogą już zaciągać żadnych nowych długów.
    Henry: Tak, również krąg osób wokół Angeli Merkel byłby już zadowolony, gdyby udało się stworzyć w miarę zbalansowany budżet. Teraz w 2010 r. zrobi się najpierw nowy dług w wysokości 86 mlrd euro i potem jest w planach powolne cofanie nowego zadłużenia. Lecz także tu są to tylko hasła, których celem jest bliskie zachowanie kryteriów konwergencji: Nowe zadłużenie może wynieść maksymalnie 3% PKB (Produkt Krajowy Brutto) a dług publiczny ogólnie mniej niż 60% PKB. Obie poprzeczki Niemcy wyraźnie zrywają: 3,5% ew. 70% w 2010 r.
    Milton: Ja rozumiem wypowiedź Pana Ackermanna także w ten sposób: nie wierzy on, że Grecja będzie w stanie przez kolejny rok, dwa lata spełnić podane warunki. Spłata nie jest przecież tematem Pana Ackermanna. Wtedy wierzyciele Grecji i wszystkich innych krajów musieliby sobie poszukać nowych dłużników. I to takich, gdzie to możliwie dzieci i wnuczęta ręczyłyby za dług. Każda dziewczyna i każdy chłopak, którzy urodzili się w Niemczech od 1960 roku ma dziś średni dług wynoszący aż 20.000 euro i płaci za to odsetki. I będzie płacić te odsetki aż do końca swojego życia i odziedziczy te długi swym dzieciom.
    Henry: W tym celu nie wynaleziono odsetek – w jakim je wynaleziono, przedstawiliśmy to już na samym początku.
    Obecnie Grecy są złym przykładem, ponieważ żyli oni co nie ulega wątpliwości ponad stan i jedynie dzięki wątpliwym trikom wdarli się do Unii Europejskiej i do wspólnoty walutowej. Lecz bezpieczeństwo, infrastruktura i wykształcenie są zwierzchnimi zadaniami społeczeństwa, które powinno ono zagwarantować. A im wyższa jest produktywność gospodarki narodowej, w tym większym stopniu zadania te mogą nie zostać zrealizowane. Nie mogę po prostu uwierzyć w to, że taki kraj jak Niemcy na powrót wróci do relacji nauczyciel-uczeń o proporcji 1:45, jak było to w zwyczaju w XX wieku w szkołach powszechnych, gdyż za nic innego nie będzie można zapłacić. Roland Koch (przyp. tłum. niemiecki polityk z partii CDU ) chciał to zasugerować i zerkał przy tym na średni wiek swych wyborców – którzy jednak zwiększoną liczbą głosów popierali raczej cięcia finansowe na obszarze nauczania i kształcenia aniżeli w zakresie rent.
    Milton: Co zatem jest możliwe? Nowoczesna, wysoce produktywna gospodarka zniesie przecież bez problemu więcej rencistów, którzy stają się coraz starsi. Czy Niemcy mają problem w tym, aby udostępnić swoim rencistom jedzenie, odzież, miejsce do zamieszkania i od czasu do czasu bilet do teatru? Czy w piekarniach, fabrykach odzieżowych, firmach budowlanych lub teatrach brakuje młodych ludzi? Czy Niemcy eksportują za mało, aby móc sobie pozwolić na ten czy inny import? Nic z tych rzeczy – to, czego brakuje, to pieniądze.
    Henry: Nie Milton, rzeczywiście brakować ich nie może.
    Milton: No tak, jak mam to wytłumaczyć inżynierowi: pieniądze mają pewną właściwość, którą moglibyśmy też określić jako stan skupienia materii. W kieszeni twojego robotnika pieniądze wymieniono na chleb, na spodnie dziecięce czy na pokwitowanie wynajmu mieszkania. A to wszystko dzieje się przeważnie w ciągu jednego miesiąca. Gdy pieniądze trafią do twych kieszeni, wyda się je w większości na poszerzenie twojej fabryki lub aby poczynić badania dla unowocześnienia nowego samochodu. Ty czekałeś może kilka lat z podjęciem decyzji o inwestycji, lecz potem pieniądze powróciły z powrotem do obiegu realnej gospodarki, wszystko pozostało więc „płynne“. Dziś dysponujemy szerokim sektorem usług finansowych, w którym pracuje na całym świecie wiele osób. Nie mało ludzi pracujących w obszarze polityki i gospodarki uważa to za postęp.
    Henry: Peer Steinbrück (przyp. tłum. niemiecki polityk z Socjaldemokratycznej Partii Niemiec, minister finansów Niemczech w rządzie Angeli Merkel do 2009 r., od 2009 r. deputowany Bundestagu), zwykle posiadający godne szacunku poglądy i wglądy, jest dziś zdania, że jednostronne unormowanie rynków finansowych spowodowało by międzynarodową zależność Niemiec. Jego konkretne propozycje wysunięte we wrześniu 2008 roku brzmiały następująco: ryzyka spowodowane „innowacjami finansowymi“ nie mogą być dłużej oddzielane od bilansów, banki potrzebują większego zabezpieczenia przed likwidacją, na poziomie międzynarodowym należałoby rozwinąć standardy dotyczące osobistej odpowiedzialności, „zwariowane dążenie do coraz większych zysków” musiałoby zostać ukrócone, spekulacyjne małe zakupy powinny zostać zupełnie zabronione, gremia międzynarodowe musiałyby bliżej ze sobą współpracować, a banki nie powinny pisemnie potwierdzać i następnie przekazywać osobom trzecim 100% ryzyka kredytowego, lecz zatrzymywać do 20% dla siebie.
    Te tak zwane innowacje mają na celu zrobienie z określonej sumy pieniędzy jeszcze więcej pieniędzy. Skutkiem jest to, że pieniądze te nigdy nie uzyskają stanu skupienia materii „płynny“. Bądź dane społeczeństwo pożyczy sobie coś z tych pieniędzy, aby tworzyć długi i opłacać nauczycieli.
    Milton: Dlatego było to też błędem, że wpływ polityki w Europie został wykorzystany do tego, aby uniemożliwić bankructwo Grecji. Była to bowiem wspaniała szansa, aby banki wzięły udział w tej katastrofie, którą wielu polityków zarozumiale żąda.   
    Henry: Stabilizacja waluty euro zostałaby wtedy nawet wzmocniona, ponieważ rynki finansowe dostałyby jasny sygnał: Europa pozostaje uczciwa i nie przeciąża się niepoważnymi poczynaniami o charakterze solidarnościowym. Banki muszą ponownie poszukać sobie wierzycieli w gospodarce i nauczyć się rozumieć ich interesy. Społeczeństwo nie pożycza pieniędzy – ono jest pieniędzmi: ze strukturami, które tworzy, z ramami porządkowymi, które oferuje dobrze prosperującej gospodarce.
    Milton: Lecz co zrobiłbyś z grecką górą długów?
    Henry: Dlaczego patrzeć na państwo inaczej niż na firmę? Banki, które pożyczyły Grecji pieniądze, musiały wiedzieć co robią. I możesz być tego pewny, wiedziały co robią. Europa grzebie teraz po kieszeniach swoich obywateli, aby nagrodzić hazardzistów i rekiny finansowe – jest to zły sygnał! Już często w historii dochodziło do refinansowania państw, które zbankrutowały. Argentyna wstrzymała przy końcu 2001 roku swój obowiązek spłaty długu bankowi dla zakresu pożyczki wynoszącej ok. 80 mlrd euro i do wiosny roku 2005 uzyskała potwierdzenie 75% wierzycieli na refinansowanie, którzy zrezygnowali z ok. dwóch trzecich wartości nominalnej. W ten sposób można  pieniądze, które zostały „unieruchomione“ z powrotem doprowadzić do obiegu i pozbyć się nadmiaru.
    Milton: Efektywna narodowa gospodarka taka jak gospodarka niemiecka może pozbyć się swojej góry zadłużenia w inny, mniej spektakularny sposób. Drukuje świeże banknoty i wypłaca swoim wierzycielom przez określony okres czasu środki – powiedzmy przez dziesięć lat. Tamci mogą sobie coś kupić: samochody czy domy. Bądź pożyczają świeżo wydrukowane pieniądze bankowi swego zaufania, który z kolei udziela kredytów firmom, które poszerzają swą efektywność, aby móc w pożądanej ilości i jakości konstruować samochody i budować domy. Pieniądze ponownie stają się
„płynne“, gospodarka prosperuje i przyciąga kapitał.
    Henry: Nowe zadłużenia sektora publicznego muszą jednak zostać zabronione za sprawą zmian w konstytucji, w przeciwnym razie wynaleźlibyśmy perpetuum mobile. Lecz to powinno być przecież możliwe?
    Zabierzcie kochani czytelnicy pytanie Henriego ze sobą na okres lata – do następnego wydania z serdecznymi pozdrowieniami z Hamburga.